WYRÓŻNIENIE ZEF na LET'S DOC 3. Festiwal Filmów Dokumentalnych dla Młodej Widowni 2025
Za prostą, ale precyzyjną formę, niosącą niezwykłą siłę przekazu, dzięki której tragiczna historia ma szansę wybrzmieć na nowo; a całość niesie wyraziste, mądre przesłanie. Za prostotę i operowanie wizualną metaforą bez banalizowania tematu. Za siłę przekazu, podporządkowaną najprostszym formom graficznym, tak bardzo swą trywialnością kontrastującą z tematem, iż paradoksalnie ma większą siłę rażenia. Za otulenie minimalistyczną przestrzenią i surową kreską tematu, który jest codziennością, toczącą się nie tylko w strefach granicznych.
----------------------
W bardzo krótkiej i prostej graficznie animacji przedstawione są najważniejsze aspekty kryzysu humanitarnego, związanego z tym, co dzieje się na granicy polsko-białoruskiej od 2021 roku. Nie trzeba werystycznego realizmu, efektów dźwiękowych czy innych specjalnych środków filmowego wyrazu, żeby pokazać złożoność problemu.
Film z jednej strony przedstawia bardzo konkretny kontekst kulturowo-historyczny, z drugiej natomiast, historia jest na tyle uniwersalna, że bez większego problemu może odnosić się do bardziej lub mniej aktualnych konfliktów zbrojnych, w których ludność cywilna zmuszona jest do ukrywania się i walki o przetrwanie tj. ukrywanie się w lasach ludności żydowskiej podczas II wojny światowej, konflikt zbrojny na Ukrainie.
Minimalistyczna forma skłania do rozmów o podstawowych zagadnieniach etycznych, pozwala też działać wyobraźni, otwiera możliwości do empatyzacji z postaciami: co mogą myśleć? co mogą mówić? Co sprawia, że są podobne do siebie (kreska)? Co je różni? Warto poddać refleksji kolory, kształty, a także przyjętą perspektywę - wiele scen obrazowanych jest z lotu ptaka, a zatem: kto obserwuje? Czy - a jeśli, to co może zrobić? Kto ma możliwość być w takiej pozycji, by zdawać relację z tego, co dzieje się na granicy?
Warunki bytowania uchodźców zarówno po białoruskiej jak i polskiej stronie, stałe poczucie zagrożenia, postawy polskich pograniczników i zwykłych polskich rodzin, żyjących w tych regionach.
Film, poprzez swoją formę, daje okazję na podjęcie trudnego tematu z nieco młodszą widownią (13+). Otwiera ich na zagadnienia znane im z przekazów medialnych, czyni to jednak w bardziej przystępny, choć niepozbawiony siły emocjonalnej sposób. Dodatkowo, ukazuje, iż nie tylko forma fabularna czy dokumentalna mogą stać się nośnikami informacji o rzeczywistości (można wskazać jako przykłady: Walc z Baszirem czy Drogę na drugą stronę). Dodatkowo, stawiając za wzór kreatywne podejście autora filmu, można młodych widzów zachęcić do poszukiwania różnych form wypowiedzi na tematy trudne, niewygodne, angażujące emocjonalnie.
Krótki metraż można zestawić z innymi artystycznymi reprezentacjami katastrofy humanitarnej, porównując estetyki i formy, jakimi opowiada się o tym, co dzieje się na granicy. Wybrane konteksty:
Film oceniało Jury ZEF w składzie: Iwona Bartnicka, Justyna Budzik, Elżbieta Piotrowicz, Michał Surówka, Kamila Szwarc
Z racji specyficznej formy te treści dla niektórych odbiorców mogą nie być wyraźnie widoczne - stałe zagrożenie życia, głód, wyziębienie organizmu, małe dzieci wędrujące w strasznych warunkach, ofiary śmiertelne porzucone w lesie.
Do samotnego, kulejącego człowieka podjeżdża ciężarówka. Wyskakują z niej uzbrojeni mężczyźni. Chwytają go i wywożą do lasu. Jedynymi świadkami zajścia są ludzie z pobliskiej wioski. Od 2021 roku takie sytuacje to rzeczywistość przy granicy polsko-białoruskiej. Animowany dokument o kryzysie uchodźczym stworzony przez mieszkańca przygranicznej miejscowości.
