Cinema Paradiso to jeden z najpiękniejszych filmów o miłości do kina, jakie kiedykolwiek powstały. Choć wielokrotnie ogłaszano już jego śmierć, dzieło Giuseppe Tornatore – w zestawieniu z naszą codziennością – udowadnia, że kino wciąż żyje i wcale nie zamierza odejść w niepamięć.
Na ekrany filmowe powraca w odnowionej formie kolejne arcydzieło. To doskonała okazja, aby zapoznać uczniów z filmem, który ma status kultowego, ukochanego i podziwianego przez szerokie grono kinomanów na całym świecie. Trudno by było wymienić wszystkie walory edukacyjne dzieła; na pewno jednak warto zwrócić uwagę przede wszystkim na te, które mogą być interesujące i wartościowe z perspektywy polskiego ucznia.
Można zacząć od historii niezwykłej przyjaźni, roli mentora w procesie dorastania, idei nostalgii - tu tęsknoty za miejscem i czasem dzieciństwa, które staje się zarówno rajem utraconym, jak i czymś, co trzeba porzucić, aby w pełni stać się sobą. Ciekawym wątkiem jest też opowieść o stawaniu się artystą; od fascynacji technicznymi szczegółami i samą sztuką, po wejście w rolę świadomego twórcy. Niczym główny bohater Toto - zaczynając od fascynacji czarną taśmą i kabiną, po zrozumienie, czym jest tytułowe kino. Miejscem, historią życia, dziełem sztuki, symbolem trwałości a zarazem przemijania kultury oraz codziennego życia mieszkańców sycylijskiego miasteczka.
Paradiso staje się sercem tego mikroświata - zarówno kulturotwórczym, jak i społecznotwórczym. Tu największy twardziel potrafi wzruszyć się do łez, a skromna gospodyni domowa zachwycić urodą amanta. Jest nie tylko budynkiem – tu doświadcza się poczucia wspólnoty i razem przeżywa emocje.
Reżyser (a zarazem scenarzysta) z niezwykłą wrażliwością ukazuje na ekranie atmosferę małego, powojennego włoskiego miasteczka. To przestrzeń niemal magiczna, a zarazem dotknięta biedą i niedostatkiem. Właśnie tam w pełni objawia się eskapistyczna moc kina, które pozwala mieszkańcom na chwilę zapomnieć o trudach codzienności i zanurzyć się w świecie filmowych przygód. Nie bez powodu publiczność kina Paradiso gwizdami przyjmuje kronikę filmową, a mały Toto wycina z niej fragment mówiący o śmierci włoskich żołnierzy w Rosji. Nie dla tego rodzaju obrazów mieszkańcy Giancaldo zasiadają w sali kinowej.
Oprócz opowieści o kinofilii, Cinema Paradiso jest także historią dorastania Toto. Pozbawiony ojca chłopiec odnajduje autorytet w osobie kinooperatora Alfredo. Ich relacja tworzy niezwykły portret przyjaźni, która potrafi przekraczać wszelkie granice.
Toto w Giancaldo przeżywa pierwszą miłość, doświadcza pierwszych rozczarowań, a w końcu opuszcza rodzinne strony, by szukać swojego miejsca w świecie. Cinema Paradiso to więc nie tylko hymn na cześć kina, ale także uniwersalna opowieść o dorastaniu, wyborach, które kształtują nasze życie, oraz wspomnieniach, które – mimo upływu czasu – pozostają z nami na zawsze.
Walory tego filmu to również: świetne zdjęcia, niesamowita muzyka ilustracyjna, zmienne tempo, wielkie kreacje aktorskie- nawet w rolach drugoplanowych czy epizodycznych, wielość różnorodnych bohaterów i zasugerowanych wątków, umiejętność zbudowania postaci czy pokazania relacji za pomocą wyrazistych, często dowcipnych szczegółów, prawdopodobieństwo zachowań i postaw.
Projekcja Cinema Paradiso może więc być punktem wyjścia do poruszenia bardzo wielu różnych tematów - od tych wspomnianych wyżej po zajęcia z języka filmu czy związane z funkcjonalnym wykorzystywaniem tekstu kultury.
A przy okazji seansu kinowego może pojawić się wspólne przeżywanie różnych emocji, bo ten film może rozśmieszyć, zdenerwować, wzruszyć, zasmucić…
Pomimo mocnego osadzenia w konkretnym kontekście geograficznym, historycznym, obyczajowym, jest to historia w wielu aspektach uniwersalna i ponadczasowa, zyskująca dodatkowy wymiar dzisiaj- niemal 40 lat po premierze filmu, kiedy kina i inne lokalne ośrodki kultury znikają z przestrzeni publicznej. Dlatego po seansie warto poruszyć wątek dziedzictwa kulturowego i świadomości, co wnosi ono w nasze życie. Tytułowe kino przegrywa ze współczesnością, tak jak przegrały z nią małe polskie kina. Rozmowę po filmie można wykorzystać w takim kontekście w ramach szeroko rozumianej edukacji regionalnej, zwracając uczniom uwagę na wartość lokalnych instytucji kultury w ich życiu.
Na koniec warto też dodać, że Cinema Paradiso w swojej wręcz bajkowej otoczce (krajobrazy, pejzaże włoskiego południa, wysmakowane kadry) jest w wielu miejscach filmem brutalnym z perspektywy współczesnego, młodego odbiorcy i nie chodzi tutaj o graficzną przemoc, które w filmie jest stosunkowo niewiele, ale o przemocowe zachowania strukturalne, które w dzisiejszych czasach są inaczej traktowane - takie jak przemoc w rodzinie, opresyjna rola kościoła czy rola kobiet.
Film oceniało 3.ekspertów ZEF. Eksperci rekomendujący film: Kaja Łuczyńska, Elżbieta Piotrowicz, Izabela Wyppich
treści sporne:
przemoc i pogarda wobec dzieci (kary fizyczne w domu i w szkole, poniżanie najmłodszych) / niewłaściwe zachowania w sali kinowej: masturbacja, sceny erotyczne, prostytucja (pokazywane bardzo krótko, nienachalnie, często w tonacji komediowej) / zagrożenie życia bohaterów (pożar) / sporadyczne wulgaryzmy / obrazy ubóstwa oraz przemocy systemowej i indywidualnej
Ceniony reżyser filmowy Salvatore Di Vita pewnej nocy odbiera telefon. Wiadomość, którą usłyszy, zapoczątkuje lawinę nostalgicznych wspomnień, których łącznikiem będzie kino. To właśnie tam po II wojnie światowej mały Totò bezpamiętnie zakochał się w magii „ruchomych obrazów”. Chłopczyk pragnął tylko jednego: zaprzyjaźnić się z kinooperatorem Alfredo. Tytułowe kino Paradiso– jego niesamowita i równie osobliwa widownia oraz bogaty repertuar – staną się tłem dla niezapomnianych przygód dorastającego na sycylijskiej prowincji bohatera, jego pierwszej „wielkiej miłości”, aż do czasu wyjazdu z rodzinnego miasteczka.
Cinema Paradiso pozostaje do dziś najpiękniejszym „listem miłosnym do kina”, jaki kiedykolwiek zapisano na taśmie filmowej. Ta ponadczasowa opowieść o przyjaźni, marzeniach, dorastaniu i wielkiej fascynacji X Muzą porwała serca widzów na całym świecie.
