Amadeusz

Amadeusz Miloša Formana to film wyjątkowy, który łączy w sobie walory artystyczne, historyczne i edukacyjne. Jego seans w szkole ponadpodstawowej może być nie tylko atrakcyjnym przeżyciem filmowym, ale także punktem wyjścia do refleksji nad uniwersalnymi tematami.

Jest bez wątpienia arcydziełem i bardzo dobrze, że trafił ponownie na duże ekrany w odnowionej, cyfrowej wersji, dzięki czemu mogą z nim obcować “młodsze” pokolenia. Zrealizowana z ogromną dbałością o detal produkcja, mimo potężnego metrażu i ponad trzydziestu lat na karku, wciąga wartką akcją, ciekawi pomysłową intrygą oraz zachwyca – na bardzo wielu poziomach. 

Mimo wielu nieścisłości historycznych, o których warto wspomnieć uczniom, film ma ogromną wartość edukacyjną. Przede wszystkim pokazuje ponadczasową siłę wielkiej sztuki, nawet jeśli w danym momencie bywa tłumiona przez zazdrość, układy czy władzę. Film może też uczyć krytycznego spojrzenia na historię – pokazuje, że sztuka filmowa nie zawsze wiernie odtwarza fakty, ale często używa ich jako metafory do opowiedzenia o uniwersalnych konfliktach: takich jak  władza-jednostka, ojciec-syn, talent-praca, marnotrawny syn- wierny syn. 

Dobrym pomysłem przed seansem będzie przygotowanie uczniów na jego odbiór w kontekście historyczno-społecznym (filozofia epoki, biografia Mozarta, historyczne odniesienia), zwłaszcza że forma tego filmu i jego długość odbiegają od typowych produkcji oglądanych przez współczesnych młodych widzów. 

Amadeusz może być ciekawym uzupełnieniem edukacji historycznej i polonistycznej - w zakresie epoki oświecenia (kostiumy, ranga muzyki tak zwanej klasycznej, wnętrza pałacowe, mecenat artystyczny) oraz edukacji obywatelskiej (wolność jednostki i artysty, kształtowanie postaw etycznych, cenzura).

Ogromną wartością edukacyjną tego filmu jest właśnie jego warstwa historyczno-kulturowa. Scenografia, stroje, fryzury, rekwizyty, plenery i wiernie odtworzony klimat XVIII-wiecznej Europy doskonale wprowadzą w realia epoki. To świetne uzupełnienie zajęć szkolnych, pozwalające lepiej zrozumieć kontekst, w którym rozwijała się sztuka i muzyka klasyczna. Dzięki tej niezwykle dopracowanej stronie plastycznej filmu wykreowano wiarygodną, ale też zachwycającą wizję schyłku XVIII wieku. 

Dla młodych widzów szczególnie atrakcyjna i zrozumiała może być postać samego Mozarta, który często zachowuje się jak nieokrzesany  nastolatek; który musi mierzyć się z nieprzychylną postawą starszych kolegów, zwłaszcza zazdrosnego o jego talent Salieriego. Mimo swojego geniuszu, bohater tytułowy jest niedoświadczonym dzieckiem, nieposiadającym zmysłu “politycznego”, aby bronić się przed manipulacjami, układami i dworskimi intrygami.

Relacja Salieriego i Mozarta to świetny materiał dydaktyczny – Salieri może zostać odczytany jako uosobienie destrukcyjnej zazdrości, która prowadzi do frustracji i nienawiści. Z kolei Mozart, ze swoją autentycznością i beztroską, pokazuje, że prawdziwy geniusz nie zawsze idzie w parze z konwencjonalną powagą czy życiem zgodnym z normami społecznymi. Dzięki takiej kreacji głównych postaci film w niezwykle sugestywny sposób ukazuje konflikt między talentem a przeciętnością, zazdrością a podziwem.

To skrajnie różni bohaterowie: ascetyczny, zapięty pod szyję Salieri uważa się za osobę godną wielkiego talentu. To właśnie jego – a nie ekscentrycznego lekkoducha Mozarta – Bóg powinien nagrodzić wybitnymi umiejętnościami z zakresu muzyki. Salieri może stać się dla młodych widzów „antywzorem”, pokazuje bowiem jak silnie niszczącą siłą potrafi być zazdrość. To uczucie dobrze znane nastolatkom, którzy na każdym kroku w mediach społecznościowych mierzą się z wyidealizowanymi obrazami, budzącymi negatywne uczucia i mającymi destrukcyjny wpływ na psychikę młodego człowieka. To sprawia, że film dotyka problemów niezwykle bliskich młodzieży, takich jak rywalizacja, porównywanie się z innymi czy poszukiwanie własnej drogi.

Amadeusz może pełnić także funkcję przystępnego przewodnika po muzyce klasycznej. Dzięki dynamicznej narracji i mistrzowskiemu wykorzystaniu dzieł Mozarta młodzi widzowie mają szansę dostrzec, że muzyka poważna nie jest hermetyczna czy nudna, ale pełna energii, pasji i emocji. Ta historia pokazuje, że Mozart był artystą wyprzedzającym swoją epokę, kimś na miarę współczesnych idoli muzycznych, a jego twórczość może być nadal fascynująca i inspirująca.

Film zdejmuje z muzyki poważnej łatkę elitarności czy „trudności” i przedstawia jej nieprzemijającą aktualność oraz wielką moc oddziaływania. Filmowy Mozart przypomina współczesnych rockmanów – jest głośny, zabawowy, nie stroni od używek i towarzystwa płci przeciwnej. Muzyka jest jego życiem, ale też zabawą, szaleństwem, łamaniem ogólnie przyjętych norm i reguł.

Ścieżka dźwiękowa, złożona niemal całkowicie z utworów Mozarta, może zachęcić młodych widzów do sięgnięcia po dzieła innych wielkich kompozytorów oraz własnych – już śmielszych – muzycznych poszukiwań i odkryć

Ponadto Amadeusz może stać się punktem wyjścia do rozmów na temat statusu opery, relacji ojcowsko-synowskich, presji społecznej i rodzinnej, kondycji artysty oraz losów dziecięcych geniuszy, żyjących pod wielką presją rodziców. 

To tematy, które można powiązać z rozmową o współczesnych twórcach, a także z problemami młodych ludzi, często stających wobec presji wyników, oczekiwań i porównań.

Amadeusz jest więc nie tylko widowiskiem filmowym na najwyższym poziomie, ale też znakomitym narzędziem dydaktycznym, które może angażować emocjonalnie, pobudzać do myślenia i zachęcić do dalszych poszukiwań artystycznych.

Dobrze się stało, że uczniowie polskich szkół mają możliwość zobaczenia tego filmu na wielkim, kinowym ekranie. To będzie wspaniałe audiowizualne doświadczenie, które być może rozbudzi w młodych widzach filmowe lub muzyczne pasje. 

Film oceniało 3. ekspertów ZEF. Eksperci rekomendujący film: Hanna Kroczek, Kaja Łuczyńska, Izabela Wyppich