Król Maciuś Pierwszy może być pierwszą przygodą uczniów z gatunkiem, jakim jest dokument. Pokazuje życie i okresy dojrzewania dzieci, z którymi widz może się utożsamiać. To trochę powrót do czasów pandemii, której młodsi odbiorcy mogą nie pamiętać dokładnie, a która mocno odbiła się na życiu wielu ludzi i warto to przepracować z dorosłymi. Siostrzana relacja pokazuje różne etapy miłości, przyjaźni oraz trudną umiejętność dawania sobie przestrzeni.
Wyrafinowany audiowizualnie dokument Jaśminy Wójcik i jej twórczej ekipy jest wynikiem eksperymentów i refleksji wynikających zarówno z namysłu nad kręceniem dokumentów o dzieciach, jak i byciem matką dwóch dorastających córek, które wchodzą w nastoletniość na łonie przyrody, w bardzo analogowych okolicznościach, w czasach pandemicznego lockdownu oraz w okresie zaczynającej się wojny w Ukrainie. Te okoliczności mają wpływ na świadomość i zachowanie bohaterek.
W filmie Wójcik niemal nie ujawnia się jako obserwatorka, ale łączy role dokumentalistki i matki. Przygląda się swoim córkom, pokazuje ich rozmowy, wątpliwości i rozterki, robiąc to w sposób bardzo delikatny i intymny. Często wraz z dziewczynkami uczymy się zmysłowo odbierać świat – słuchamy, patrzymy, dotykamy wraz z nimi, z nimi też współodczuwamy, gdy zastanawiają się nad sensem wielu rzeczy. Obserwujemy wreszcie ich wzajemne relacje, powolne oddzielanie się starszej siostry od młodszej, co bywa procesem bolesnym – dorastanie wiąże się z bólem i uświadamianiem sobie bólu innych.
Przez cały film dziewczynki czytają tytułową powieść Janusza Korczaka, a film szuka rymów między tekstem słynnego pedagoga, a procesami zachodzącymi w świadomości bohaterek. Na ile opisy dziecięcej wrażliwości są trafne? Jak sprawić, by dzieci tak przeżyły dzieciństwo, żeby pamiętać zawsze, jak to jest być dzieckiem? Ta opowieść może być pretekstem do międzypokoleniowych rozmów - o pamięci własnego dzieciństwa, o rozstawaniu się z nim, o wizjach dorosłości, ale też o trudnych tematach, które film sygnalizuje, do których można zacząć młode osoby wprowadzać.
Kim są dorośli? Jak radzić sobie z nową, trudną sytuacją odosobnienia, zamknięcia? Jak poradzić sobie z życiem według zasad będąc dzieckiem? Te i wiele innych trudnych pytań zostanie zadanych widzowi w trakcie tego dokumentalnego seansu. I choć zaczyna się dość niewinnie, z minuty na minutę zyskuje zainteresowanie widza, unieruchamia go w fotelu, skłaniając jednocześnie do refleksji.
Szczególnie młody odbiorca, którego rówieśnice (dorastające na przestrzeni lat) opowiedzą swoimi słowami o tym, w jaki sposób przeżywają zamknięcie i izolację w pandemii; o tym, jak bardzo brakuje im najprostszych, „normalnych” rzeczy, które zostały im zabrane; o tym jak piękne i potrzebne jest wsłuchanie się i zaprzyjaźnienie z naturą oraz o tym, jaki niepokój czują, kiedy myślą, jak będzie wyglądać reszta ich życia.
To swego rodzaju nienachalny manifest dziecka, które chciałoby móc mówić więcej, które chciałoby być wysłuchane, którego myśli i emocje znaczą nie mniej niż myśli i emocje dorosłego. Zdaje się jednak, że dzieci mówią innym językiem (w wielu momentach w filmie słuchamy tego właśnie wymyślonego języka stworzonego przez bohaterki – któż w dzieciństwie tak nie robił?!) niż dorośli, a przecież ostatecznie chcemy dokładnie tego samego: miłości, bezpieczeństwa, akceptacji.
Ciekawe może być porównanie ze wspomnianą już wcześniej książką Król Maciuś Pierwszy J. Korczaka, do której bohaterki wielokrotnie wracają:
* Lea i Zoja, podobnie jak Maciuś (który, co prawda, uczy się tego dopiero na froncie), mają ogromny szacunek do życia i starają się na swój dziecięcy sposób żyć w zgodzie z naturą, nie na przekór niej, są bezbronne i „łatwowierne” w kontakcie z nią.
* Zrównanie dzieci z dorosłymi, które w ostateczności prowadzi do osłabienia kraju króla Maciusia i ponownego ataku nieprzyjaciela – obie bohaterki, gdy tylko je poznajemy, deklarują, że „dorosłość jest zbyt dorosła” i chcą jak najdłużej pozostać dziećmi. Jedna z sióstr dorasta jednak szybciej niż druga (wcześniej staje się nastolatką), co rodzi w ich relacji coraz więcej konfliktów. Mimo że obie są jeszcze dziećmi, Zoja czuje jednak, że jej tożsamość dziecka miesza się z tożsamością dorosłego (wspomniane zrównanie dzieci z dorosłymi), co w efekcie może doprowadzić do poważnego rozłamu w ich późniejszych relacjach (atak na kraj króla Maciusia).
To film bardzo złożony, wielowątkowy, dlatego po seansie warto porozmawiać o uczuciach, emocjach z nim związanych. Wskazane jest po projekcji zapewnienie takich warunków, żeby widzowie mieli okazję do podzielenia się swoimi przemyśleniami, a wiele zapamiętanych kadrów może być świetnym punktem wyjścia do otworzenia się i zatrzymania nad własnym dzieciństwem.
Dzieło Jaśminy Wójcik jest bogate w treści, ale wymaga pewnego wprowadzania, gdyż jest niespieszne i impresyjne. Jednak z pewnością może być bardzo inspirujące.
Młodzi Młodym | Film przedstawia autentyczny i poruszający obraz dorastania widziany z perspektywy dzieci, co pozwala na lepsze zrozumienie ich emocji, potrzeb i wyzwań. Ukazanie relacji między siostrami oraz ich stopniowego oddalania się jest uniwersalnym tematem, który może trafić do szerokiego grona odbiorców, zwłaszcza młodzieży. Artystyczne środki wyrazu, takie jak symbolika, zmiana pór roku czy bezpośrednie zwroty do kamery, nadają filmowi wyjątkowy charakter, sprzyjający refleksji i dyskusji. Może on służyć wspieraniu rozwoju emocjonalnego i społecznego uczniów.
Ze względu na złożoność i wielowarstwowość tematyki projekcja filmu powinna być poprzedzona lub zakończona moderowaną dyskusją, prowadzoną przez nauczyciela lub pedagoga. Taka rozmowa umożliwi głębsze zrozumienie przekazu filmu, a także stworzy bezpieczną przestrzeń do wyrażenia emocji i przemyśleń. Wsparcie dorosłych jest szczególnie ważne, by pomóc młodym widzom odnaleźć się w poruszanych tematach i by lepiej radzili sobie z własnymi doświadczeniami.
Film oceniało 3. ekspertów ZEF. Eksperci rekomendujący film: Izabela Kozielec, Karol Szafraniec, Paula Zalewska. Film oceniała również studentka kultur mediów (UŚ) w ramach projektu Młodzi Młodym - Zofia Zając.
treści sporne:
poczucie lęku i zagrożenia (covid, lockdown) / poczucie smutku, opuszczenia i samotności / trudne tematy rozmów (wojna, śmierć, odchodzenie, reinkarnacja) / bardzo realistyczne oporządzanie ryb
treści wrażliwe (opisała: Marta Szydłowska):
w sferze formy: czasem głośna muzyka, mogąca wzbudzić napięcie, niepokój
w sferze fabuły: możliwe pojawienie się smutku i lęku u dzieci szczególnie wrażliwych na temat wojny i śmierci / możliwe pojawienie się smutku i poczucia osamotnienia u dzieci doświadczających unieważnienia swoich potrzeb przez rówieśników, rodzeństwo czy rodziców / pojawienie się złości, rozdrażnienia u osób, które samodzielnie muszą znajdować odpowiedzi na pytania, dotyczące dojrzewania, rozumienia siebie i relacji z innymi
Kontemplacyjna podróż do intymnego świata sióstr Zoi i Lei, w którym przewodniczką jest ciekawość, a jej narzędziami – zmysły i uczucia. Ich świat zbudowany jest ze wspólnych zabaw, odkryć, rozmów, ale też codziennych starć i kłótni. Początkowo bliźniaczo podobne do siebie dziewczynki zdaje się łączyć niesamowita więź i siostrzeństwo, jednak z upływem czasu starsza z nich zaczyna dorastać, oddzielając się jednocześnie od młodszej siostry. Już nie chce bawić się w piasku i moczyć w stawie, zamyka się w świecie książek, a czas wolny spędza coraz chętniej z rówieśniczkami niż z siostrą. Obie dziewczynki jednak łączy strach przed przekroczeniem progu dorosłości, która jawi im się jako źródło zagrożeń. To przecież dorośli niszczą ich świat, obojętnie przyglądając się katastrofie ekologicznej i rozniecając kolejne konflikty wojenne.
