Kokuho

Kokuho to epicka opowieść rozgrywająca się od roku 1964 przez ponad pół wieku w Japonii w środowisku teatru kabuki. Głównymi bohaterami są Kikuo – syn zmarłego szefa yakuzy – i Shunsuke, syn wielkiego mistrza kabuki. Śledzimy ich rywalizację, przyjaźń, drogę do chwały, zdrady, zazdrości, wielkie wzloty i równie wielkie upadki.

W pierwszych scenach film osadza widza w środowisku gangsterskim, gdzie znajduje się główny bohater – młody delikatny chłopak marzący o byciu aktorem. Gdy traci rodziców, całe jego życie się zmienia, lecz pozostaje naznaczone dziedzictwem yakuzy. ,,Podpisuje pakt z diabłem”; obiecuje poświęcić wszystko, by zostać żywą legendą, czyli tytułowym Kokuho (status nadawany w Japonii najważniejszym i najbardziej cenionym artystom).

Historia następnie skupia się na świecie teatru Kabuki, pokazując nie tylko obszerne fragmenty  spektakli teatralnych, ale również fazy przygotowań i żmudnych treningów, naznaczonych przemocą. W szeroki i szczegółowy sposób przedstawiona jest hierarchia funkcjonująca w tym świecie, waga związków rodzinnych i dziedziczenia tytułu głowy rodu aktorskiego. Daje to duże pole do pracy z młodzieżą, która najprawdopodobniej nie ma styczności z tą częścią kultury japońskiej.

Film stawia pytanie, gdzie w brutalnym, ale także pięknym świecie sztuki jest miejsce na przyjaźń i miłość, pokazując jednocześnie jak skomplikowane są bliskie relacje w świetle rywalizacji o sławę i szacunek rodziny. Żadne działania nie są jednoznaczne, co pozwoli na interesującą dyskusję po filmie.

Dużą część długiego metrażu stanowią rejestracje sztuk teatralnych. Bohaterowie szkolą się do roli onnagaty (kobiecej roli w teatrze kabuki, granej wyłącznie przez mężczyzn), zacierając granice płci w imię sztuki. W trakcie filmu obserwujemy prestiż odgrywania tej roli i uwielbienie wiernej publiczności. Natomiast gdy Kikuo wychodzi poza mury teatru, grywając w przydrożnych restauracjach czy hotelach, dotyka go brutalna rzeczywistość. Spotyka ludzi, którzy nie rozumieją konwencji i ciężkiej pracy związanej z rolą onnagaty. Ich reakcją na widok Kikuo w kostiumie jest przemoc, podszyta nienawiścią do Inności. Wątek pojawia się jednorazowo na przestrzeni filmu, jednak mimo to ukazuje trudne relacje społeczne, widoczne w każdym zakątku świata. Jest to interesujące chwilowe pękniecie bańki umiłowania sztuki Kabuki, którą film buduje przez cały czas trwania. 

Urzekające są warstwa wizualna i dźwiękowa tej produkcji: tradycyjny teatr kabuki oraz jego kulisy stanowią dużą część tego potężnego metrażu. Film jest epicki i niezwykle widowiskowy. Może stać się przyczynkiem do rozmów o tradycyjnej japońskiej muzyce, strojach i teatrze oraz generalnie zachęcić do poznawania kultury i historii Japonii.

Właśnie ze względu na jego mocne ugruntowanie fabularne i estetyczne w tak odmiennej od naszej rzeczywistości widz powinien być odpowiednio przygotowany merytorycznie. Wiedza ta być może wzmocni doznania wizualne i artystyczne młodego odbiorcy. Bez tego film ten może być niezrozumiały, a w licznych scenach przedstawień teatralnych – momentami nudny.

Film jest zaproszeniem do poznania estetyki i symboliki tradycyjnej kultury Japonii i jej norm kulturowych. Wejście w ten świat będzie fascynującą przygodą dla widza, ale tylko wtedy, gdy w tej podróży pozbędzie się myślenia kategoriami europocentryzmu czy wartościowania swojej kultury jako lepszej czy ważniejszej.

Główne pytanie dramaturgiczne krąży wokół tematu: co główny bohater jest w stanie poświęcić w imię sztuki i doskonałości. Lojalność? Moralność? Siebie? Decyzje bohaterów bywają moralnie ambiwalentne, a film często nie daje nam prostych odpowiedzi, co także może być interesującym tematem do dyskusji z nastolatkami. 

Produkcja zawiera mocne sceny związane ze śmiercią, chorobą i przemocą – także ją gloryfikujące, które wymagają rozmowy. Problematyczne także porzucenie przez fabułę postaci Akiko, czyli dziewczyny, którą główny bohater uwodzi w celu uzyskania roli; jak i ogólne traktowanie postaci kobiecych.

W filmie poruszane są tematy bliskie młodemu widzowi: przyjaźń i jej rola;  ambicja i zdrada, konflikt pokoleń, motywacje przy ważnych wyborach życiowych, także tych zawodowych. Przy okazji opowieści o byciu aktorem i specyfice jego pracy poznajemy nie tylko blaski i cienie tego zawodu, ale także zmiany, jakie zachodzą w jego społecznym odbiorze. Ważnym aspektem poruszanym w tej produkcji są także relacje międzyludzkie i społeczne oraz różne ich aspekty na przestrzeni dekad.

Kokuho jest przepięknym, bogato zrealizowanym  dziełem. Imponuje swoim rozmachem wizualnym, aktorskim i dbałością o najmniejszy detal w każdym kadrze. To swoisty traktat o poświęceniu, pasji zawodowej, przyjaźni oraz ambicji, osadzony w japońskich realiach.

Jednak na odbiór tego dzieła wpłynąć może jego długość – 174 minuty.  Przez ten czas tempo i płynność narracji filmowej są zdecydowanie różne; od krótkich i szybko zmieniających się przed oczami scen kina współczesnego czy gier komputerowych po rozciągnięte w czasie sekwencje spektakli teatralnych, co niektórzy widzowie mogą uznać za jego walor, a inni – za minus.

Podsumowując – mimo długiego metrażu i problematycznych scen -  epickie i zrealizowane z rozmachem Kokuho może być przyczynkiem do rozmów o Japonii i jej kulturze, o granicach ambicji i ambiwalentnych moralnie decyzjach, o performatyce płci oraz wielu innych tematach, ale wymaga on uważnego podejścia edukatora/ki – zarówno wprowadzenia przed projekcją jak i rozmowy po seansie.

„Młodzi młodym” – głos młodych widzów

Film może inspirować do podążania własną, wybraną drogą życiową, niezależnie od okoliczności. Pokazuje również, że pokonywanie przeszkód może nas wzmocnić, jeśli się nie poddamy. Uczy, jak ogromny wpływ na nasze życie i decyzje ma otoczenie, w którym się znajdujemy. Film porusza też kwestie związane z chorobami cywilizacyjnymi oraz postaw wobec rodzicielstwa. Projekcja wymagałaby omówienia kontekstu kulturowego Japonii, ponieważ film pewnych kwestii nie wyjaśnia bądź poświęca im za mało czasu. Sprawia to, że polski odbiorca, niezainteresowany kulturą Japonii, może mieć problem ze zrozumieniem części poruszanych wątków. Problemem dla młodej osoby może być także długość filmu, który wymaga od widza większego skupienia. 

Film oceniało 4. ekspertów. Eksperci rekomendujący film: Maria Dutkiewicz, Edyta Kaszyca, Tatiana Wasilewska

Film oceniały również studentki Kultur Mediów (UŚ) w ramach projektu „Młodzi Młodym”: Julia Gądziak i Taisja Perinha